Da li je veća prepreka inkluziji nepristupačan objekat ili neadekvatan stav – i šta čemu prethodi? Da li aktivizam koji nikoga ne uznemirava zaista može promijeniti društvo i zaštititi ljudska prava? Kako prepoznati kada su nečija ljudska prava ugrožena i šta svako od nas može učiniti da to promijeni?
Upravo su to bila neka od pitanja na koja su odgovore tražili mladi sa i bez invaliditeta na Inkluzivnom kampu “Promijeni perspektivu”, koji je NVO Mozaik iz Nikšića organizovao od 23. do 26. jula u Kolašinu. Umjesto teorije i prezentacija, program je osmišljen kroz zajednički rad, diskusije, simulacije, iskustvene vježbe i debate.
Kroz analizu stvarnih životnih situacija, studije slučaja i rad u manjim grupama, učesnici i učesnice razgovarali su o inkluziji, različitim modelima pristupa invaliditetu, ljudskim pravima, aktivizmu i ulozi mladih u pokretanju društvenih promjena. Posebna pažnja posvećena je Konvenciji UN o pravima osoba s invaliditetom – ali ne kao dokumentu koji treba naučiti napamet, već kao “detektoru prava” i praktičnom alatu za zaštitu i ostvarivanje ljudskih prava. Kroz iskustvene aktivnosti, poput “Igre ograničenja” i “Privilege walka”, učesnici su iz različitih perspektiva sagledali kako nastaju prepreke koje ograničavaju ravnopravno učešće u društvu, dok su kroz grupni rad razvijali konkretne prijedloge za njihovo uklanjanje. Završne debate na dvije odabrane teme dodatno su podstakle argumentovanu razmjenu mišljenja i kritičko promišljanje o predrasudama, diskriminaciji i ulozi aktivizma u društvu.
Da je ovakav pristup pogodio cilj, potvrdila je i evaluacija: učesnici su istakli da su najviše naučili upravo kroz interaktivne vježbe odnosno kroz iskustvo i razgovor, a ne kroz predavanja. Za većinu mladih ovo je ujedno bio prvi susret s temama inkluzije i invaliditeta, što najbolje govori koliko su ovakvi programi potrebni. Posebnu vrijednost Kampa predstavljalo je zajedničko učenje mladih sa i bez invaliditeta. Različita iskustva, pogledi i ideje pokazali su da se inkluzija ne gradi kroz teoriju i deklarativne poruke, već kroz otvoren dijalog, međusobno uvažavanje i zajedničko djelovanje – vodilja programa bio je upravo princip pokreta osoba s invaliditetom: “Ništa o nama bez nas”.
Mladi sa i bez invaliditeta tokom Kampa su pokazali i podsjetili da inkluzivnije društvo neće nastati samo od sebe. Ono se gradi svakodnevno: preispitivanjem sopstvenih stavova, izlaskom iz zone komfora, poštovanjem ljudskih prava i spremnošću da svako od nas bude pokretač promjene.
Kamp je realizovan u okviru projekta „ReFrame: Promijeni perspektivu”, koji realizuje NVO “MOZAIK NIKŠIĆ”, a koji je podržan kroz program „SINERGIJA Crna Gora – jačanje omladinskih mreža i osnaživanje otpornih grupa i mladih u Crnoj Gori”, koji sprovodi Centar za građansko obrazovanje (CGO) u partnerstvu sa njemačkom fondacijom Friedrich Ebert (FES) i NVO Multimedijal Montenegro, i u saradnji sa Ministarstvom sporta i mladih, a uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
